Pakulat

Oga-ogaw nin tuloy, agto balet apukpukan
So sabo na dala tan say kagantilan
Baleg ya sakit tan irap kasumpal na siyam bulan
Inatey lawarid inpananak, say tetel ag nasabaan.

Namemeneng, agto amta no anto so alooban
Irap tan problemad bilay, sikato 'yay katuaan,
Abaluan to "bangungot" labat ya naandid kaimbuasan
Manliplimatan mankukugip, pakalikna toy lanang.

Angkekelag ya gamet diad tamoro akapeket
Sangi-sangin singa sibong manaanap na underet;
Dilat-dilat kalamor, manpirawat ya makapangan
Soso'y inan katorse anyos, pakulat ni, anggapo'y iyan!

Anto Ni Arum?

Kinmalmay liknaan kod balikas mon agamuran
Amtak anggapod vokabularyom salitan babarungan
Aralem so pakatalos mo, tanday tuan panangaro,
Anggan masabit so dalan, bataken moy peligro.


Tetepeten mo no akin et amuti so lupak,
Akanengneng ak na anyanyi; agi! atak-takotak!
Agla pankelawan mangiwgiw pati seklak
Agak makagalaw, binmegas so gana-ganak!


Tawagen taka lawari pian siak so pasantigwa
Amtak walay pakayarim ta inaponan ka manaya;
"Gala! Gala!" kuan mod ataktakot, ontonday panpetang da
Mabisay kemkem mo lalo no usaran moy lutda!


Panpirpirawatan iran kemkem, kapigan kasi nagamuran?
Maoyamon ap-aplos na larak ya impat-tang
Makaekal na taktakot tan beblay na lama-laman
Nagugo kan singa belek, labay moy untirakyang!


No sikay manambal ed siak, unabig ak ya magano
Manpat-pataw ed liket, malet so kakaugip ko;
Naakar koy lurem ya kuma-siyam, pati say kuma-samplo
Basta lanang kad diking ko, anto ni arum so anapen ko?

Tonda La 'tay Barong

Baleg ya tepel ta agak akasabi
Walay akasengeg, agka ombabarong kari
Excited ak amo nen tinmawag kad siak
Nen tepeten koy direction, agko la nangel so ebat.

Dakel ya lugar so aliber-liber ko
Amay GPS anggapoy kuwenta to
Anonotan ko imay datin ayuyang ta
Balet panon to ta alupak la may mangga.

Agmo iisipen ya inindian taka
Ta amtay Dios tan ya agko getma
I'll make it up to you, atan so promisa
Pian agka onkaro; makabawi kan siansia.

Bisitan anengneng mo ya aka-spoting
Agka mapaga ta agni akakiking
Ag taka isalat, mas guwapo kan arawi
Mas maaro ka lawas, talindeg mas mataraki!

Susto la tay sibek, tonda la tay barong
Agka la onlelespak ditan ed sukong,
Punasan mo la tay luwam, imis kay daiset
Pian say lupam onliwawa, ag asilot so kirep!

Wadia ak, Wadtan ka

Apaer so iliw tan ermen ko natan
Ed inpakabasak na insulat mon liknaan
Pati naliliknak ya beblay ed laman
Sikatoy atambal, sinmamit so panangan.


Say kuan mo wala niray pilalek mon nagamuran,
Ta anggano siak met, ontan so gegemtan
Wala niray labin itangay ko lad tawen
Amtak say mata tandua walad saksakey ya bitewen.


Anggapo lay dua-rua ya naliliknak natan
Ta akom ed siak ya wadtan kan lanang,
Kindat tan pansalita agla kaukulan
Linggis mo labat ed siak, tampol kon natalusan.


Anggan say nanbeetan ta libo-libo'n milya
Wadia ak, wadtan ka, maniba tan siansia
Masarag ni 'yay ketab ambegyan walad arawi ka
Asingsingger ka lanlamang, sangkagawat taka.


Agka la mapaga, mareen lay nonot ko
Anggapo lay gunigon ya kera'd sayan puso,
Segi sirin inaro ta ilirep kon magano
Pian agak mantemeg naani ed trabaho!

ALENLENEG

Ombebetel lay siplog na dagem
Say agew ko mabetbet ya mayemyem,
Anap-anapen taka lalo la no ngarem
Mailiwak ya naynay, say nonot ag makareen.

Akin et wala ni tagleey na puso
Anta apaneknekan mo lan matua'y panangaro?
Amin ya duaruwam komon lingwanan mo
Ta sikan-sika labat so inyutel kod puso.

Agay lay swertek ta akabiang kad bilay ko
Makatalos, maaro, tan mamon ya impanpuso
Amtak ya mainaway bilay ya arapen ko
Ta wadtan kan suporta ya lanang ed diking ko.

Samit na esaes tan puyok ya makagigi
Kugkugipen kon nanay no onsabi lay labi
Alenleneg kad bilay ko, say Dios so tasi
Magnayon kan aroen ko anggad bilay naandi.

Ompatey ed Ibeg

Pasensya'y baleg ta natan ak labat
Kabangu-bangon ko, maninat-inat;
Malet so ugip ko, agko apasikmat
Maksil ya uran, karol tan kirmat.


Baleg ya bagyo'd dia so tinmerak
Dakel so aderal, saray kiew alupak,
Tanem tan saray ayep naanor ed delap
Makapasinagem, mandenden ya irap.


Agka mapaga ed satay hayhil
Ta walay balon swekos kon asaliw
Anggan nagatinan taka agmo la nalikna
Ta agak ambelat, 100 labat ya libra.


Say dagum tan tinebey agko la kaukulan
Ta matua'y panangarom, amtak la natan
Paulian mo la ratay matan sibang-sibang,
Ompatey irad ibeg tan paninam-inam!

Imis ed Bibil

Lalon dinmenden so iliw kod sika natan
Saray sulat ko manaya agmo ni pinuolan
Bakat na apalabas, tanda na aroan
Akon mansiansia lawas agmo inkaindan.


Tampol kon binukay iray sul-sulat mo
Ta wadia met nin akasinop ed danganan ko
Sikatoy ligliwak no maletey so puso
Pepeketan kon sipan mo, ako ya maando.


Abilay so liknaan ko tan say ilalo
Linmemew so kupbang,sinmayaksak so puso
Yugip ko naanin walay imis ed bibil ko
Kankantin mas marlang nabuwas so onarap ed mundo!

Anggapoy Saew

Say pakaliknak singa karuman labat
Nen nanpatanir kan manbegsay ed dayat,
Pukpukan taka komon balet anggapoy agawak
Banbantagen takan manarawi, say lua manpat-tak.


Piga-pigay taon ya nansulatan tan dua
Sinmawa ka amo, biglam ya intunda
Wala ni arum ya rason? Satan so agko amta
Abayag ak ya nanalagar, anggad pinmuti'y mata!


Sakey ngaren balet walay sinmabin balita
Ya sika kono et wala lay balon nobya
Apiswak so pusok, ameneng ya bigla
Binmilunget so mundok, asakuban na kawa!


Tila manayan amin so nangel kon balita
Gawa-gawa labat na totoon chismosa
Agko komon dinengel; agko komon anisia
Piak agak asakitan tan mundo'y ag tinmunda.


Balet natan abagot so punyal ed pagew
Akaingas na aralem, say liknaan linmemew
Siak manaya ni inarom ya anggapoy saew
Tan panpirpirawatan ed inagew-agew.

Anto Kasi?

Agkon balot inilaloan diad nonot siak so wadtan
Abayag lan panaon; ag taka alingwanan
Samit da ray esaes anggapoy nagmaliwan
Agko amtay agawa, say dalan ta nansian.


Anggad sayan panaon nanononotan taka,
Sibang-sibang ka ed isip, say puso ag mantila
Abasak so insulat mo, pusok atenyeg ya bigla
Saray apalabas ed bilay, pinmawil anggapoy saba.


Anto kasi no dinengel nen puso so nandikta
Aliwan diad ibabaga na dila-dilan madeta
Anggapo la komon so tetel tan pambabawin linmesa
Anto kasi, anto kasi, sayan tepet ag manunda.


Leneren ko lay liknaan ed samit daray apalabas
Petang na lakes tan aro, bilay ya napnoy rosas,
Diad pambukbukor ko, napnoy iliw lawas
Piyugagep taka nin siansia, agew-agew, oras-oras.

Mansirunget

Kasabi-sabik nin tuloy ed Med-Surg Ward; nan ring so telepono ta walay onsabi kono ya pasyente yan manlapo ed Recovery Room. Sakey ya 95 anyos ya masiken, amputi, balon opera ed pukel na tapi ta aputer kono nen atumba ed abay na katre to. Dakel so report to imay Filipino nurse ed Recovery Room - agko la nanonotan ya amin. Balet say atandaan kon imbaga to, samay pasyente ngalngali nin agto nilimatay mata to tan singa makakaugip nin lanang ya maong. Say vital signs to stable met la, tan take note, kuan to --- balon kasal. Akaimis ak ta 95 anyos ton may pasyente. Honeymoon time ni sirin, kuan ko.

Sinmabi so pasyente ya akarukol ed hospital bed; singa Christmas tree ta dakel so akasabit-sabit ya tubo. Manontumbok so sakey ya akulaw ya agmet la miarawian so edad to ed samay pasyente. "Aha, aya manaya so balon kasal," kuan kod isip ko (tsismosa, anto?)

Akikabat ak ed samay pasyente tan imbagak ya siak so nurse to ed saman ya labi. Linmimatay daiset tan tinmanger, insan linmitdem la lamet. Kabebekta, mansanggook la. Inalak so vital signs to kada 30 minutos ya amipat. Nantongtong kamin dua imay akulaw ya asawa to.

"Atumba nen kabuasan ed abay na katre et ag met la makabangon." A fracture manaya so hip bone to kanyan inoperaan nen Dr. Alvarez. Balo kamin kasal.

"Honeymoon mi ni," kuan to. "Antoy gagawaen tod gilig na katre et atumba sirin ah," kuan ko lawari, balet agko pa la intuloy. Honeymoon kuan mo pa......

"Iner so akalmoan yo ed sikato ey?" tepet ko; inggawak so inkatsismosak.

"Kaiba mi ed simbaan et akapangustoan kamin dua, diad tulong met la na saray kakaiba mi ed simbaan," kuanton makakaimis. "95 to la, siak balet 88 anyos ko."

"Agyo nengneng so 88 anyos," kuan ko, ta sikatoy tua met.

Dakel so estorya to imay akulaw. Insan la nanpatanir ya onsempet ni kono ta sanagew to lad ospital et naksawan met la. Labay toy manames tan manpainawa. Intilak tod siak so numeroy telepono to ta tawagan ko kono no kaukulan ya tawagen. Nanpatanir ed samay masiken. Inmulagat toy mata toy daiset; inmangob imay akulaw ed bibil to may masiken, insan la inmalis.

Duay oras so apalabas, say blood pressure ton may masiken so manabeba. Tinawagan koy doctor tan nan order na IV bolus. Amiduak lan angiter na IV bolus, siyempre nin onleleksab so blood pressure to pati level of consciousness to. Aburido ak ta agko labay ya man code blue imay pasyente. DNR (do not resuscitate) imay pasyente balet intonda ni na doctor makasengeg ed operasiyon. Kanyan no na code blue imay pasyente, nepeg ya gawaen so CPR. Tinawagan ko imay akulaw ya asaway pasyente ta kaukulan ya itransfer imay masiken ed ICU. Sinmabin tampol kalamor, mangiwgiw ed takot tan betel. Imbagak ed sikato so sitwasiyon tan imbagak ya DNR imay masiken pero intonda nen doctor ni lapu ed operasiyon.

"Aliwan DNR itay asawak. No DNR nen saman antes kamin nankasal, natan siak so POA to" (power of attorney). "Full code itay asawak natan. Gawa yon amin so nayarian yo pian nabilay," kuan to.

Inmasingger imay akulaw ed asawa to, inegnaan tod duaran lima, inanguban to, insan to inyesaes ed layag to, "Inar-aro takan maong, agmo ak tataynanan. Kaukulan takad bilay ko."

Aga inmalis may akulaw ed abay na pasyente, sangkaegna tod lima tan babagaan toy panangaro to; tan komon ta pakasilen toy linawa to pian nalampasan to imay critical ya oras. Insan to kinansiyonan.

Makapatenyeg na puso so naimatonan ko. Singa ak ingen makakaibeg. Linmad nonot ko, "gawaen kasi na asawak itan ed siak no siak so ngalngalin ompatey?" Diad pegley na critical ya oras ya nepeg ak ya aburido ed sitwasiyon, say linmad nonot ko say kasil tan matua na aroan dan dua; diad edad dan 95 tan 88. Wala ni kasi makatalo ed satan?

Inter koy report ko ed ICU nurse, insan ko intransfer imay pasyente. Ag balot inmalis imay akulaw ed abay to. Ibabaga ton lanang so panangaro to tan pankaukulan to ed samay masiken.

Diad tinmombok ya labi, tinmawag ak ed ICU tan kinumustak imay pasyente.

Malikeliket imay nurse ya kuan to, "Nengneng mo no antoy nagawaan na panangaro. Wadya imay akulaw. No wacky-wacky so vital signs to imay masiken et kansiyonan ton may akulaw, nagiging stable. Kanyan papauliyanan kon mankansiyon imay akulaw anggano ansakit la ed layag. Say padisir ko, nabuwas nayari lan itransfer iyay pasyente ed Med-Surg floor."

Akaingas ak na malukak. Maong labat ta anggapoy mauges ya asagmakan to imay pasyente tan agla manbayag nayarian to lan ituloy so gagawaen to sakbay ya atumba! Tan natuloy lay honeymoon dan sanasawa.

Diad naimatonan kod saman ya pasyente tan samay akulaw ya asawa to so akapangiter na sakey ya aral. Diad pegley na nagagawan kolkolan tan diborsyo ya naiimatonan tayo ed kaliber-liber ed sarayan panaon; panaon na agay lay lupok na relasyon lalo la ed pamilya; makapangiter na liket tan uliran iman ya sanasawa ya anggaman ontan ya wala larad oras na mansirunget ed bilay da, agay lay elet nin siyansiya na aroan dan dua. Komon ta ag itayo mila ed agos na maples ya pansasalat tan anggapoy ka-pirmi-an.

.....Kumusta kilan amin, kakaaro tan kabaleyan...

"Agko la! Agko la!"

Sinmabin botbotyog ngalngalin ag makakurang

Asilot so kirep, egna toy balambang

Sinmabi lay oras kasumpal na siyam bulan

Nepeg lan ompaway, ogaw ya gegemtan.

Antikey labat lay interview ya ginawa

Ta agla makaebat, mata toy manluwa

No onawet so eges ag makasalita

Ngalngalin uneyag, mangiwgiw gana-gana.

Sinulongan day gown ya lukas ed beneg,

Pinarukol ed kama, intagey so pueg

Lokon ya siyam bulan agaylay kabaleg

Apinat so eges, akaturoy puseg.

"Sakey centimetro, mabayag ka ni, iha --

Agka ni mandadages, nepeg manpainawa

Tipon moy kasil mo ta atan so kaukulan

No ompaway lay ogaw, yopot moy nanpisingan."

Aampopoen ya lokon mabetbet lay sakit to

Kada limaran minuto sikatoy ombabato

Manyesyes ed sakit, asaway tetelen to

Duara ran nansamit, diad irap bukbukor to.

"Animal ka, antoy ginawam ed siak?

Wadtan kan akatunganga agmoak puyoken labat!

Nanengneng mon siansia ta ombawi ak ed sika!"

Pekpek, karot, dapmeg so inter ed asawa.

Pegtaw ya pasakit sikatoy naksawan

Manurangal ed sakit, "agko la nayarian!

Naopot lay kasil ko, agyo ak ta kaskasian?

Ipatey ko laya no agyoak operaan!"

Mansyodot may ina, sikatoy inebatan,

"Mananos ka labat ta pinaknam itan

Agaylay gantil mo et, atan so peram

No dinengel moak komon agmo tan asagmakan."

"Agmo la ninonot so irap mi nen amam

Ya manaanap na pambilay, pambayar ed eskuelaan

Inter min amid sika, anto balet so ginawam

Insalat mod paltak, agmo kami binaingan!"

"Agko la! Agko la! susto la tay pasnok

Aglaya naulit, sikato layay sampot

Diad amin ya ginawak, itdan yoak na perdona

Pian agak la manirap, onlemew so likna."

Aburidoy asawa no operaan

Ta anggapoy tipon to; iner so pangalaan

Manliket laseg imay kaabay dan bombay

Business ton 5-6 lamet so nabilay!

Alagar yoy suldong ton yan estorya

Ta amay pasyente diad OR inloob da

Nengnengen tayo no guwapo o magangana

So ompaway naanin mibakal ed talba.

Agko la! Agko la! saya so ibabaga

Karaklan na bibii no manpapasakit lara

Balet no pinmaway lay ogaw; say sakit anggapo la

Agni aborbor so puseg....."honey.. gala la...ah...."

BAKUNA

Kasumsumpal kon angiter na Hepatitis B vaccine ed saray kukumpunien kon balon inyanak. Ginawak met lay iksamen dad pakarengel ompian naantaan no walay problema dad layag - no makarengel ira o telek ira kasi antes ya onsempet irad kakaabongan da.

Pinmayawar ed kanonotan ko so klase'y bakunan ituturok dad ogugaw nen saman nen ogaw ak ni. Nanonotan ko nen siak ed walad kutit ya grado (grade 1), walay school nurse ya akulaw ya muldagat a sikato so maneeksamen (physical exam) ed saray ogugaw ed elementary. Alaen toy belat mi; say gawaen daray arum onla ran oninom na dakel ya danum ed gripo pian naaruman so belat da.. Nengnengen ton ami'y amin: saray ngipen ya abukbok, ulo ya kotowen, bikking ya giriyen, layag ya walay otoy odino beneg na layag ya kinmagit ta aga naiigor, sekla ya walay gulis; busigaten to ni so mata mi ta nengnengen to kono ta no ampusisaw so lukab-lukab mo et itdan to ka na tabletas ya manpadeket na tai. Walay classmate ko ya lanang manmukat; say kuanda say ama to kono ag asegat kanyan singa akamata ya naynay. Pati kalit-kalit ya kinmakagit. Panon to met ey ta aliwan moda so aguagew ya akasapatos ta para labat itan ed special ya okasiyon. Wala nira ingey kasali-sali ya onorong ta maples ira konon ombatik no osilan iray aso ed dalan. Sakey ni, pan gagardinen da kami et agaylay pitek dimad beneg na eskuelaan lalo la no mamauran. Insan mairap ya tuatoen imay baleg ya gripo; onsakit so pagew mon mambomba, kanyan basta nakal may daiset ya pitek, duga la. No perfect so physical exam mo, A1 student ka. Agkon balot akala na A1 ta naynay ya walay bukbok na pangal ko ta panon to agaylay hilig kon manmolmol na White Rabbit anggan kakaugip la. Walay aminsan, abangonak ed kabuasan, wala ni molmol kon White Rabbit. Sikatotan ya asakbayak ya awalaan na garing. Kanyan antak no panoy sakit to may tatawagen dan tut ik. Anggaman ontan, sarag ko met ni manoos na onas ya badila. Agkola balet naketket imay unas ya tataboen dan idapil ya gawaen dan masamit ya politipot odino bagas ya pansasambongan day patopat.

Ay... anonotan ko lay ngaran to may nurse: si Mrs. Sison. Akasulong na amputin uniform ya ababdani, walay duaran linya na butones ed arap, walay akasalatday ya stethoscope ed tenger to, walay cap to ya singa amputin kumpapey ya impatoon ed melag ya punglet ed toktok na ulo to, insan akasulong na antiparan andeket. Siguro pian ag masyadon namorya imay muldagat ya mata to. Say kuan di Madam ko, wala konoy goiter nen Mrs. Sison.

Egna-egna to so listaan na kangaranan mi tan say checklist to. "Manlinya kayo dia ay," kuanto. Say boses to mapmapbaw, ongiwgiw pati tombong mo lalo ta amta mi ya walay bakuna ed saman ya agew. Say kuan da para ed tisis kono pian ag kami mansakit na TB.

"Siopay labay toy ununa?" kuanto. Anggapoy oneseesel. Pigaran minutos so apalabas. "Segi, tawagen takayon alphabetically." Anggapoy agawaan mi ta si Madam wadman ed puertay kuwarto ya walay egna ton lewet ya sapit-sapit. Inggapo nen Mrs. Sison so nanbakuna; aliwan sakey labat ya turok -- amimpiga ton inkulkuldit imay dagum ed baog. Saya man so bakunan ongiri tan ombilay so piglat to. Walaray ogugaw ya manurangal. Walaray tinmataboy ed bintana ta abeba labat may eskuelaan mi et say bintana to singa lukab-lukab na mata ya walay takarang ton palitoy gurabis. Anggapoy agawaan na lewet nen Madam ta agto ra apukpukan. Siak balet nanpareen ak tan inimagine ko no panoy kasakit to may dagum ya ikukulkuldit nen Mrs. Sison. Kinarot koy magingintil so taklay ko no nayarian ko kasi so sakit to. Imbagak ed inkasiak ya arawid pait iya; agko ipatey!

Nen siak lay bakunaan, wala ni duaran tinmulong ed si Mrs. Sison. Walay angegna ed taklay ko tan sakey nin pineketan ko. Aliknak may ambetebetel ya kapes ya ingusagos nen Mrs. Sison ed kawanan kon taklay, insan to inggapoy impankulkuldit toy baog ko na dagum. Makakaakis ak ya maong! Labay ko komoy onayew balet ta agko amtay onayew ta anggapoy onaayew ed sikamin sanaagi ta sikatotan so impabangon di Ama tan Ina mi. Kinetket koy bibil ko labat. Singa say pakaliknak, sakey oras toak ya tinurokturok! Asumpal ya siansia. "Agmo kakapaen pian ag nainfection," kuanto.

Nanpetang ak ed saman ya labi tan manotot ya maong so taklay ko. "Dimpuan moy sirit," kuanen panginaen kon akulaw ed si Inak. Nanpasnok ni ed siak ta akin kono et kuwatit ak ya nanpabakuna. Sayan panginaen ko akulaw lan akiasawa kanyan alabas lan last trip kuanda. Agla laingen akaanak ta anto ey amay pasas to amagamagaan lan tuloy. Agto met manisia ed doctor odino diad sasaliwen iran tambal. No walad beblay na laman, say uusaren to labat saray bulo-bulong na dangla, bayawas, oregano kuantora, tan say sirit to. Maong konon tambal so sirit lalo no ampetapetang ni (singa kapangakir; naangob mo ni dinalan to!) Walay ungot ton masileng ya datin uusaren ton kaor. Balet nen akasaliw na Baguio oil ya walad lata, agustuan to may lata ya gawaen ya kaor. Kanyan impapitpit tod si Amak imay nanabrian pian ag makasugat, insan ginawa ton kaor. Amay ungot natan a demote -- nanmaliw ya siritan to. Anirit so akulaw ed ungot insan to inderew ed si Inak. Agko labay so manpadimpo na sirit, anggano ompatey ak, kuanko.

Nanpattang si Inak na danum ed melag ya banga, insan to nilaokan na daiset ya asin. Sikatoy imbanyos to ed siak insan toak inpansulong na makapal ya sweater. Pinakan toak na ampetapetang ya binolbol ya walay laok ton daiset ya gatas ya mapalet (Milkmaid). Say pakataway mi labat na gatas ya dilata no walay sakit mi! Nanlinget ak na agaylay, apuyot so kawes ko. Nen palesan daak, anggapo lay petang ko. Akaorong ak ed tinmombok ya kabuasan.

Ginmiri may bakunak tan masulok ya sakey simba nen pinmagpag imay kegang to. Maswerte ak ta aga naninfection kanyan melag labat so piglat to. Walaray arum, angkakabaleg so piglat da. Wala may singa melag ya basakay ya akapaklap ed taklay, ngalngalin nanengneng mon ongalaw so ikol to. Wala met so singa mapa na Mindanao.

Kanyan maswerte iray aga asakbay ya inyanak ta say bakuna natan anggapo lay piglat to, saksakey ya turok, tan melmelag ya dagum so uusaren.

Kaaron manbabasa, nengneng mo pa tay duaran taklay mo. No wala so nanengneng mon piglat ed nanleetay takeb tan sikom, akabiang kani ed henerasiyon nen Mr Kuwatit tan Miss Kankanti!

KAOR

No walay sakey ya nayarin nikinon tayod cultura tayo, aya so panag-usar na "kaor". Importante iya ed panagpalinis tayod laman (personal hygiene.)

Sinmabi ak ed trabahon singa walay belat na kupbang ko lapud kumatlon labi lan nantataluntunan ya trabaho. Say liknaan ko singa la impa-duweg ya trabaho. Mairap so manpitpit na dolyar balet ta anto ey, anggapoy nagawaan ta sikato met lanti so piyugagepan tayon lanang. Dakel met lanti so maniilalo ya nabuntokan kanyan agmo met naawat ed linawam ya ikibot so antokaman ya niderew mon tulong ed saray agagi tan kakanayon ya agda awalaay pankanawnawan singa sika.

Inalak so report ed andeket ya nurse ya pan-agew. Manaapura ta wala ni kono so laen to. Walay ngiras-ngiras ton yan nurse kanyan antak lay condition na pasyente ya naegnaan to. Sakey ed saray pasyenten inter tod siak so 71 anyos ya amputi, mataba-taba, naoperaan ta inekal da lay aanakan to (total hysterectomy), walay sunda (foley catheter); say sirit to natitipon ed bag ya akabitin ed katre, walay danum ya ipapadalan ed ulat to (IV fluid), tan tambal na manotot ya sugat ya sikaton dilin pasyente so mankokontrol (patient-controlled analgesia). Kumatlon agew to la kono nanlapud impan-opera dad sikato. Impan-akar-akar da met la ed hallway balet pinappasoot ta ngalngalin agto labay so ongalaw.

Nen eksaminen koy pasyente, inlukas/intagey koy ules tan gown to pian nanengneng ko may eges ton binutyakan da. Ay! naelewak lawari ed asyangob kon makapauta! Linmad isip kon tampol, "Atan et ta agyo antay manusar na kaor!"

Kasabi palbangon, inekal ko may sunda to segun ed order na doctor, insan ko intabin paunla ed banyo. Ngalngali nin agto ongalaw balet agto met la angangko naanosan so dilin angob to! Pinayorong ko ed kasilyas, pinakayang ko, tan initdan ko na ambasan dimpo ya walay sabon to (wash cloth). "Niya, linisan mo tay gawam," kuan ko. Mamaonor met ya ingusagus to may dimpo ed "gawa" to. Anggapo lanti kaor, angala ak na pugpugsit (squirt bottle) tan sikato so impanpugsit koy ampetapetang ya danum anggad nakal imay bura-bura na sabon. Initdan koy amagan tuwalya ya impanpunas to met la. Initdan ko na sananey ya dimpo para ed lupa tan taklay to. Siak la balet so nanpunas ed beneg tan dian tapil na lasas ton angkakabaleg. Pinuyukan koy lotion ed beneg tan minasahek na daiset. Impantugigik met ta singa la imburnal so angub na anges to. Makakaliket so akulaw. Say kuan to say pakalikna to singa kono balon too. Sinalatan koy gown to, insan ko pinayurong ed taburete tan inderew koy sagaysay to, ambegyan sinalatan koray ules, supot na katre tan danganan ta wadman lan pinmeket so angob ya ampait ed teek no nasyangob mo. Linmemew so liknaan na akulaw et sikatoy makakaimis nen ompaway ak lad kuwarto to. "Salamat ya balbaleg," kuan to.

Wadman lan manaalagar imay andeket ya nurse ya pan-agew. Inter koy report ed sikato tan no anto so ginawak ya milagro no akin et sananey lay angob na kuwarto. Tinepet ko ed sikato no amta to tay "kaor". "Andi," kuanto, "duga lay papel (tissue paper) ya panpunas tan panilo." Anto ey, aglam pega!

MALETEY

Disyembre 31, vespiras na balon taon
Anggapoy planon gawaen, bukbukor kod abong,
Abayag ak ed arap na ketab, katongtong so alagaren
Sinmabi pakakaugip ko ta laram lay pakanengneng.

Indukol koy daiset tan nakar kon inlirep
Diad kesaw na laman agano ak ya ayepyep
Abalikwat ak ya bigla nen kapot so inmateet
Singko minutos para alas dose, balon taon la lamet!

Pinmaway ak ed abong, mareen laray kakaabay
Akapokok laran amin, anggapoy onkita-kitaw,
Panoy manggaway ingal pangabet ed balon taon
Itawagan dak na pulis, dian prisoan siak so ipison.

Maletey so balon taon ko dia ed America
No aliwa kan paakar, say TV masarag la
Binantayan koy bilangan kunwari wadmanak
Kasumpal to nankalitongak, kinan ko ray kerak.

Inalak so telepono ta ontawag ak ed Pangasinan
Pian kumustaen ko komom iray kakanayon diman
Makapasyodot balet ta say ebat ya narerengel
"All circuits are busy now, please try your call later."

Anggapoy nagawaan, binekak ed apalabas
Diad imbebeneg iran taon nen wala ak nid Pilipinas
Mansulong kay polka dots, sinsilyoy ibulsa
Diad ontombok ya taon agka naandiay kuwarta.

Kugtot kay atagey pian sikay ombaleg
Mangan kay "imbuti'y ebet" napinat pati puseg
Manpaputok, maningal ka pian demonyoy onarawi
Pati buwisit ed bilay mo, kaiba laray anyanyi.

2008 la natan, anto la lamet kasi
So arapen tayon bilay, ag tayo amta ni
Gawaen so nayarian, mananos tan mankuli
Pian ag itayo tangay-tangay naani!

MABUNGA TAN MASALUMPAPAK YA BALON TAON ED SIKAYON AMIN!!!